تاریخ مفاهیم دست کم، دو معنا دارد: 1) در معنای عام، مطالعه اینکه مردم در زمینه هایِ تاریخی، به چه معنا و با چه هدفی، از واژهها استفاده کردهاند. لذا، طیفی وسیع از سنتها، نظریهها و روشها، از ریشهشناسی واژهها تا متنکاوی، را در برمی گیرد؛ 2) در معنای خاص، مجموعهای از روشها و نظریهها که از آلمان پس از جنگ جهانی دوم ریشه میگیرد با محوریت راینهارت کوزلک. کوزلک نیز به دو شیوه تاریخ مفاهیم را تعریف کرده است: تاریخ مفاهیم (1) فینفسه یک هدف است، چارچوبی نظری و طرحی پژوهشی، حتی به نوبه خودش یک رشته است؛ (2) یک روش است، مجموعهای از رویهها و ابزارها، که میتواند در کنار سایر روشها به کار گرفته شود. در این کتاب، کوزلک تاریخ مفاهیم را در تعریف نخست مدنظر دارد با محوریت «مفاهیم بنیادین» در راستای نشان دادن تحول مفهومی جهان اروپایی، بهویژه آلمانی، از سنت به مدرنیته.
از نظر کوزلک تجربههایِ تاریخیِ هر جامعهای درباره تحولات سیاسی ـ اجتماعی هنگامی تبدیل به بخشی از زبانِ زنده میشود که واردِ مفاهیمِ به خصوصی شده و در آنها ثبت شوند، مفاهیمی که «بنیادین» و «تاریخی» مینامد. بنابراین، آگاهی و شناختِ تاریخی باید متکی بر زبانِ مفاهیم باشد. تجربه تاریخی و شناختِ تاریخی بدونِ مفاهیمْ ممکن نیست. مفاهیمِ بنیادین بسیار پیچیده هستند؛ آنها همواره اجتناب ناپذیر، مبهم، جدلی و چالشبرانگیز هستند. این ویژگی ها است که آنها را به لحاظِ تاریخی مهم و از بقیه متمایز می کند. از همین رو، در تحول مفهومی از سنت به مدرنیته، «مفاهیم بنیادینِ تاریخی» چهار ویژگی یافته اند: دموکراتیک شدن، زمانمند شدن، ایدئولوژیک شدن، سیاسی شدن. مفاهیمِ بنیادینِ تاریخیِ «بحران» و «مدرن» موارد مطالعه در این کتاب هستند.
