تقریرهای رقیب دربارۀ مدرنیتۀ ایرانی (اعتراض و وفاداری)

جامعه ایران در شرایطی قرن پانزدهم خورشیدی را آغاز می­کند که همچنان مجادله پرشور میان سنت و مدرنیته را با خود به همراه دارد. علیرغم افزایش یافتن آگاهی شهروندان ایرانی از دنیای مدرن و دستاوردهای آن، ناگزیریم مجادلۀ مذکور را از پشت عینک روشنفکری بنگریم، زیرا روشنفکران ایرانی بیش از هر صنفی نسبت به این مجادله واکنش نشان داده­اند. بنابراین، اثر حاضر با زبان و نثری فارغ از پیچیدگی، ایده­های اصلی برخی از مهم­ترین روشنفکران ایرانی در مواجهه با مدرنیتۀ غربی و جدال آن با سنت به مثابه معضلی قدیمی را شرح داده است. در میان جهت­های مختلفی که در این بحث می­توان متصور شد، اثر حاضر بر دو جهت مشخص یعنی «جهت و روایت اعتراضی» و «جهت و روایت وفادارانه» نسبت به مدرنیته و تجلیات آن در جامعۀ ایرانی تمرکز کرده است. روشنفکرانی چون فردید، نصر و داوری­ با رویکردی اعتراضی به نقد مدرنیتۀ غربی پرداخته­اند و روشنفکرانی چون شایگان، سروش و رجایی نیز ضمن اتخاذ رویکردی انتقادی نسبت به مدرنیته در زمرۀ وفاداران به آن شناخته شده­اند. روشنفکران معترض و حامیان اجتماعی آنها با نگاهی رادیکال به دنیای مدرن باعث تقویت حکومت محافظه­کار و اقتدارگرا شده­اند، در مقابل روشنفکران وفادارا به مدرنیته و طرفداران آنها با داشتن رویکردی انتقادی سعی در گسترش دموکراسی و فرایندهای دموکراتیک به عنوان اموری حیاتی دارند. به نظر می­رسد صرفاً در پرتو سامان دادن معقول به این مجادله و حرکت به سمت مدرن­سازی ساختارهای موجود است که می­توان به حل و فصل بحران­ها در ایران امروز و پاسداشت کرامت انسان ایرانی امیدوار بود.