در کتاب حاضر اقتصاد و قیمت گذاری نفت و گاز و همینطور روش های مختلف تجارت آن را به طور کامل مورد بحث و تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. بر این اساس در فصل اول کتاب موضوع جغرافیا و ژئوپولیتیک انرژی و پیشبینی مناطق تولید و مصرف بررسی گردیده و فرصت ها و چالش های این حوزه در دنیا شناسایی شده است. در نهایت با عنایت به موقعیت جغرافیایی انرژی، ایران نیز در مقایسه با دنیا به طور خلاصه مورد ارزیابی قرار گرفته است.
در فصل دوم تجارت نفت نفت خام به عنوان یک کالا و مانند تجارت سایر کالاها در سطح جهان مورد بررسی قرار گرفته و با عنایت به جایگاه خاص آن در اقتصاد کشورها، فروشندگان و خریداران، کیفیت، نحوه قیمت گذاری و تغییرات قیمت آن بهطور مشروح ارائه شده است. در فصل سوم به تشریح وضعیت گازطبیعی و بازارها، روش های انتقال و قیمت گذاری آن پرداخته شده است. بازارهای گازطبیعی، وضعیت عرضه و تقاضای آن در جهان، بررسی تحولات ساختاری در بازار گاز، قراردادهای خرید و فروش، روش های انتقال و توزیع و قیمت گذاری گاز مواردی هستند که به طور کامل در این فصل بیان شده اند. در فصل چهارم کتاب اقتصاد و بازرگانی گاز طبیعی به عنوان یک متغیر ژئوپلیتیک تحت عناوین وضعیت ذخایر، مصرف جهانی، عوامل مؤثر بر بازار و نحوه قیمت گذاری بررسی شده است.
در ادامه، در فصل پنجم با توجه به اهمیت حمل و نقل دریایی و جابجایی نفت، گاز و فرآورده های نفتی و همچنین با عنایت به محدوده وسیع موضوع مذکور ابتدا موضوع صنعت کشتیرانی، سپس نقش و اهمیت تنگه های استراتژیک جهان در حمل و نقل دریایی انرژی مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. همپنین در این فصل مهمترین تنگه هایی که بیشترین حجم انرژی جهان از آن عبور می کند، معرفی شده اند.
در فصل ششم نظام تأمین بین المللی نفت و گاز به روش فایناس پروژهای و فایناس ساختار یافته به همراه ضمانت نامه ها، بیمه نامه های مربوطه، اوراق بهادارسازی و سایر موارد ارائه شده است.
در همین راستا در فصل هفتم رژیم های مالی و مروری بر قراردادهای نفت و گاز مشتمل بر ساختار هزینه ای پروژه های نفت و گاز، ریسک های مربوطه و قراردادهای مشارکت در تولید مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است و در انتهای این فصل نیز قراردادهای بالادستی نفت و گاز ایران با جزئیات کامل تشریح شده اند.
از دیگر مسائلی که از اهمیت بالایی در تجارت انرژی برخوردار است، مدیریت ریسک در صنعت نفت و گاز و انرژی است که در فصل هشتم به این مهم پرداخته شده و به بررسی و تحلیل انواع ریسک های مالی و اقتصادی، ریسک های اجرایی، استراتژی مدیریت ریسک و مدلسازی ریسک انرژی پرداخته شده است.
با عنایت به اینکه فرایند تصمیم سازی و تصمیم گیری در حوزه تولید، مصرف، صادرات و واردات انرژی و همپنین تجارت آن مبتنی و متأثر از سیاست ها و راهبردهای اساسی حوزه انرژی هر کشوری است. لذا در فصل نهم سیاست های راهبردی انرژی در جهان و ایران به همراه اسناد و مقررات بالادستی موجود و محک زنی و تحلیل شکاف های موجود ارائه شده است. در این فصل همچنین قابلیت های قیمت گذاری و چشم انداز صنعت نفت و گاز در کشور ارائه شده است.
مسائل محیط زیستی و مدیریت کربن به همراه مقررات و محدودیت های بین المللی از نکات اساسی است که باید در تجارت انرژی به آن توجه نمود، به ویژه با توجه به مقررات اخیر بین المللی از جمله موافقت نامه پاریس و لزوم ایجاد بازار کربن، تأثیر استانداردهای آلودگی، تأثیر بر اشتغال، تأثیر بر درآمد ملی، تأثیر بر تراز تجاری، لذا موارد مذکور به تفصیل در فصل دهم مورد بررسی قرار گرفته اند. موضوع تغییر آب و هوا و پروتکل کیوتو، حرکت به سمت اقتصاد کم کربن، اقدامات مالی و تبعات اتخاذ سیاست های کاهش انتشار از جمله دیگر مسائلی هستند که در این فصل ارائه شده است.
جایگاه فناوری در تجارت نفت و گاز و تأثیر آن در تسهیل و شاخص های توسعه فناوری در این حوزه نیز در فصل یازدهم مورد بررسی واقع شده است. در فصل دوازدهم نیز مؤسسات و شرکت های کلیدی بین المللی فعال در بخش انرژی و تأثیرگذار در بازار و تجارت حامل های انرژی معرفی شده اند. بر این اساس در فصل پایانی نیز موضوع ارتباط با مشتری و جایگاه آن در تجارت انرژی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.
امید است تا مجموعه حاضر بتواند مورد استفاده و بهره برداری فعالان صنعت انرژی به ویژه نفت و گاز واقع گردد. لازم به توضیح است که مجموعه حاضر در ادامه کتاب «راهنمای مدیریت پروژه های نفت، گاز و پتروشیمی» تدوین و تألیف شده است. باعث افتخار خواهد بود تا خوانندگان محترم بتوانند مجموعه نویسندگان را از نقطه نظرات اصلاحی خود بهره مند فرمایند.
