مأموريت براي صلح گزارش موفقیت هاي يك مدير دولتي، خبرنگار و يك خدمتگذار فداكار ملي است. در سال 1951، هري ترومن از ويليام ای. وارن خواست تا نخستين مدير برنامه هاي اصل 4 در ايران باشد. ايران دچار آشفتگي بود. رئیسجمهور در نظر داشت اصل 4 خود را كه برنامهاي جديد و متهورانه براي پيادهسازي پيشرفتهاي صنعتي و علمي ایالاتمتحده در كشورهاي درحالتوسعه بود، آزمايش كند. اين آزمايش در ابعاد همكاري هاي بين المللي مناسبِ وارن بود. اصل 4 از دولت هاي دريافت كننده مي خواست تا خدمات مورد نیازشان را مشخص كنند. نبايد هیچگونه دخالت اقتصادي يا سياسي خارجيای وجود مي داشت، و نبايد ملاحظاتي با ماهيت سياسي در نظر گرفته ميشد. ترومن باور داشت كه وارن تنها كسي است كه براي اين مأموريت از شايستگي كافي برخوردار است.
اين ديباچه بر چاپ دوم كتاب مأموريت براي صلح، بر سوابق، خدمات و موفقيت هاي ويليام وارن از نگاه فرزندانش جِین، رابرت و مارگارت تمركز دارد. هدف اين ديباچه بررسي خدمات و نقش وي در ايران براي موقعيت شغلی او و زندگي اعضاي خانواده اش است. بي شك تصميم پدر بيل براي رفتن به ايران، در سال 1951، تأثير عميقي بر هر يك از اعضاي آن خانواده مرفه در شهر الكساندريا، در ايالت ويرجينيا، در حومه واشنگتن ديسي داشت.
ويليام كه در شهر سيفيلد، ايالت اينديانا در دوم سپتامبر 1905 به دنيا آمده بود، چهارمين پسر از ميان پنج پسر خانوادهاش بود. او 90 سال زيست و در شهر پالوآلتو كاليفرنيا وفات يافت. زندگي اش در نُه سالگی، آن هنگام که پدرش شغل توليد بستني را در سيفيلد رها و به دره امپريال كاليفرنيا براي تأسیس كارخانه توليد لبنيات مهاجرت كرد، دائماً دستخوش تغيير بود. هر پنج پسر خانواده لبنیاتفروش بودند و در دانشگاه كاليفرنيا درس مي خواندند. تمام آنها تجربه کشاورزیشان را در ادامه كنار گذاشتند. بيل براي تحصيل در رشته دستور زبان به مدرسه آلاما رفت و در آنجا در سیزده سالگي اتوبوس مدرسه را راند. سپس به دبيرستان پالتويل يونين رفت. در ادامه، در سال 1923، از دانشگاه كاليفرنيا در بركلي در رشته زبان انگليسي فارغ التحصيل شد.
در هفت سالِ پسازآن، او بهعنوان روزنامه نگار، نخست در كلكسيكو كرونيكل و سپس آسوشیتدپرس در لوسآنجلس و سنديگو فعاليت ميكرد. در سال 1929، بيل با اديت اِم. پترسون در پاسادنا كاليفرنيا ازدواج كرد. ادیت كه از دانشگاه كاليفرنيا در لوس آنجلس فارغالتحصیل شده بود بعدها آموزگار مدرسه شد. وقتي آسوشیتدپرس تصميم گرفت دفتري را در پايتخت براي پوشش رويدادهاي واشنگتن در زمينة مناطق مختلف كشور ايجاد كند، بيل بهعنوان نخستين نمايندۀ منطقه اي غرب از سوي آنها انتخاب شد. تجارب او در زمينة سيستم هاي آبياري كشاورزي در درة امپريال باعث شد برنده مأموريت آسوشيتدپرس بهعنوان متخصص بازسازي، آبياري و آب شود. وقتي روزولت وزارت كشور را در دوران ركود گسترش داد، بيل به دفتر بازسازي پيوست. او در مطالعة بستر رودخانة ميسوري همكاري كرد و سپس تحقيقات آژانسهاي مشترك بستر كلمبيا را هدايت و تحقيقات سنترالولي در كاليفرنيا را سازماندهي كرد. بهاينترتيب، بيل به مقام دستيار كميسر ارتقا يافت تا تمركززدايي دفتر را مديريت كند.
ترومن سپس او را بهعنوان معاون وزير كشور در امور آبوبرق برگزيد. مسئوليت برنامه توسعه آلاسكا و برنامه ناواجو ايندين از جمله فعاليتهاي او در اين دوران بود.
در اين زمان بود که دعوت اضطراري ترومن از بيل برای هدايت نخستين تلاش هاي همكاري فني در ايران و كمك به تثبيت اقتصاد اين كشور رخ داد. كتاب مأموريت براي صلح داستان آن دوران است.
هدف مأموریت بیل طي چهار سالی که در ایران بود سازماندهی برنامههاي توسعه كشاورزي، مشابه آنچه همتايانش در ایالاتمتحده در مورد بذرهاي اصلاحشده، روشهاي جديد كشاورزي و گله هاي دورگه انجام داده بودند و همكاري در برنامه شاه در تقسيم املاك ميان روستاییان بود. الاغ هایی – كه روزنامه هاي كمونيستي حاشیههای زیادی برای آن درست کردند – نيز به ايران وارد شدند تا بهرهوري كشاورزان ايراني را افزايش دهند.
برنامه هاي مأموریت برنامه هاي بهداشتي را نيز دربرمیگرفت كه تأسیس مراكز بهداشت روستايي و واكسيناسيون، سيستم هاي توزيع آب در مناطق شهري و سد براي ذخيره و آبياري در قالب اين برنامه ها جاي ميگرفت. برنامه سوادآموزي نيز سطح تحصيلات را در كشور ارتقا داد. بورسيه هاي تحصيلي براي بسياري از ايرانيان برای كارآموزي در ایالات متحده مهيا شد. آنها با آموختن تكنولوژي هاي جديد آن تكنولوژيها را با خود به ایران آوردند؛ همانگونه که بذرهاي اصلاحشدۀ پنبه و نیز گاو و گوسفندان اصلاحشده به ایران آمد. مديريت عمومي و مدارس فني تقويت شد. يك برنامه مسكن برقرار شد. به دهقانان روستايي انگيزه داده شد تا توليد خود را افزايش دهند و مالك زمين شوند. داستان اين برنامهها و مردم دليل بيل براي نوشتن اين كتاب در سال 1956 است.
حزب شورشي كمونيست به اين اقدامات حمله مي كرد و اینگونه القا ميکرد كه برنامههای همكاري آمريكا طناب داري است كه به دور گردن ايرانيان انداخته ميشود و تكنيسين ها جاسوس و به دنبال كنترل ايران هستند؛ اما مأموريت اصل 4 موافقتنامههای خود با دولت نخستوزير، محمد مصدق و پسازآن، فضلالله زاهدي در زمان حكومت محمدرضاشاه پهلوي را اجرا كرد. مأموريت كمكرساني عليرغم اغتشاشات ناشي از قيام مردمي و كودتا، تهديد و بسته شدن اجباري دفاتر منطقهاي، همچنان فعال ماند. هرچند خانواده هایشان برگردانده شدند. بيل همسرش، ادیت و دخترش، مارگارت، را به كاليفرنيا فرستاد. جین و رابرت نيز براي ادامۀ تحصيل آنجا را تازه ترك كرده بودند. وقتیکه اوضاع سياسي در ايران آرام شد ادیت و مارگارت به خانه شان در تهران بازگشتند تا مأموريت بيل تمام شود.
پس از حدود چهار سال مأموريت در ايران، بيل براي هدايت مأموريت كمك رساني به برزيل – كه به آن مأموريت فعاليتهاي ايالات متحده مي گفتند – انتخاب شد. در برزيل نیز همچنان بر آب، آبياري و توسعه روستايي و توسعه كشاورزي از ميان فعاليتهاي مربوط به همكاري فني تمركز داشت.
پس از پانزده ماه رياست بر اين مأموریت، دولت ایالات متحده او را بهعنوان نيروي كمكي در اختيار سازمان ملل قرار داد تا به بازسازي كره پس از آتش بس سال 1953 كمك كند. بيل تقريباً چهار سال براي تثبيت اقتصاد كره كمك كرد. وي ساخت و بازسازي بيش از دويست پروژه آبياري را مديريت کرد. برنامه هاي گسترده آموزشي توسعه اجتماعي، صنعتیسازی، زيربنايي، بهداشت عمومي و تأمين كالا به اجرا درآمد. در قالب اين مأموريت سيستم آموزش جهاني هم راهاندازي شد كه اکنون يكي از بهترين ها در جهان است. علاوهبرآن، چهار ميليون پناهنده جنگي اسکان یافتند و تغذيه شدند. در اين دوره بيش از يك ميليارد دلار در برنامه هاي توسعه كره سرمايه گذاري شد.
فرماندار كاليفرنيا، پَت براون، اندكي پس از انتخابش تلگرامي را به بيل ارسال كرد و از او خواست تا از سئول بازگردد و يكي از «سختترين كارهايي را كه داشته» بهعنوان يك مدير دولتي ماهر بپذيرد. بيل نخست بخش (وزارت) ماهيگيري و سرگرمي و سپس وزارت كشاورزي را كه نيمي از نيروهاي ردهبالای آن در عرض يك سال بازنشسته شده بودند، متحول كرد. در سال 1961، بيل مديريت وزارت منابع آب را بر عهده گرفت و ساخت پروژه چند ميليارد دلاري آب كاليفرنيا را برنامهريزي و آغاز کرد. اين پروژه شامل هشت سد انحرافي براي جذب و ذخيره آب جهت انتقال از طريق كانال پانصد مايلي براي آبياري دره مركزي كاليفرنيا به لوس آنجلس و نقاط جنوبي براي استفاده كشاورزان و مصارف آب شهري بود. بيل از تجارب خود در دره امپريال با وزارت كشور و برنامه هاي كمكرساني خارجي ميدانست كه آب كاليفرنياي باير را به يكي از مناطق كشاورزي پرمحصول كشور تبدیل خواهد كرد.
در دوران بازنشستگی، همچنان با اعتقادي راسخ به اخلاق كاري و ارزشهاي مزرعه خانوادگي، بيل مزرعۀ گردو (رانچو) را در دره ساكرامنتو، در جنوب آرپوكر كاليفرنيا، ايجاد كرد. وقتیکه باغ او به ثمر نشست، فرزندانش را ترغيب كرد تا بهصورت مشاركتي مزرعة بادامي را در نزديكي آنجا ايجاد كنند. مسنترين آنها، جین و دخترش، دكتر آن بيدر، اكنون مالك و مدير اين مزارع هستند. جوانترين فرزندش، مارگارت و همسرش، جان مونرو، و خانوادهشان اقدام به ايجاد باغ بادامي در نزديكي مزرعۀ گردو (رانچو) کردهاند.
اديت پترسون وارن، كه قبل از بيل و در سال 1993 فوت كرد، نقش فعالي را در ماجراهاي خانواده داشت. قبل از آنكه مشاغلش را در خارج از كشور آغاز كند، مدير مدرسة ابتدايي و رئيس انجمن اولياومربيان مدارس منطقه الكساندريا بود. وي، همچنين يكي از افراد عاليرتبة كلوپ دموكراتيك ملي زنان در واشنگتن دیسي بود.
اين زوج سازمانهاي مدني بسياري را هدايت كردند. بيل به تأسیس سازمان بهداشت گروهي در واشنگتن دیسي كمك كرد و يكي از نخستين رؤساي آن بود. اكنون سازمان بهداشت گروهي يكي از سازمانهاي حفظ بهداشت مليِ مطرح است. بيل در تأسیس يك تعاوني فروشگاههاي مواد غذايي در الكساندريا نقشي محوري داشت. همسر بیل به سازماندهي و هدايت كلوپ بين المللي زنان در تهران كمك كرد و نقش مشابهي در برزيل و كره داشت. بهعنوان يك هنرمند واقعي، ادیت مطالعه و آموزش خود را در زمينه هنر در كشورهاي مختلف ادامه داد. در كره به مطالعۀ نقاشي نزد يك استاد مشهور پرداخت. خوشنويسي هاي او در موزه ایالات متحده مورد ستایش قرار گرفته است.
در سال 1952، هنگام عزيمت به ايران همراه خانواده، جيمز وارن تازه از دبيرستان جورج واشنگتن در الكساندريا فارغالتحصيل شده بود. خانوادهاش با كشتي از طريق درياي مديترانه به بيروت رفتند. بيل آنجا آنها را ملاقات كرد و ترتيبي داد تا جین در دانشگاه آمريكايي بيروت به ادامه تحصيل بپردازد. او سال بعد، پس از گذراندن تعطيلات در ايران، به دانشگاه نورثوسترن رفت. جین با ديويد سی. بيدر، روزنامهنگاری از آسوشیتدپرس، رويتر و اوماها وُرلد هرالد، ازدواج كرد. ديوید رياست دفتر واشنگتن هرالد را براي ده سال بر عهده داشت. جین در اوماها و واشنگتن يكي از مديران اجرايي صنعت بيمۀ قبل از بازنشستگي، در سال 1997 بود. خانوادة بيدر دو فرزند به نام جان و آن دارند.
وقتیکه خانوادۀ بیل عازم ايران شدند، راب وارن تازه وارد دبيرستان شده بود. او يك سال در مدرسه بين المللي در تهران درس خواند. در سال 1953، اغتشاشات و نگراني از امنيت باعث شد تا وي عازم دبيرستاني در هونولولو شود. راب، بار ديگر، در برزيل به خانواده پيوست تا از اسكولا آمريكانا فارغ التحصيل شود. وقتی که در دانشگاه پيرستون درس مي خواند براي مدت يك تابستان، در كره به خانواده پيوست. تجربه هاي بين المللي راب بهعنوان يك جوان باعث شد تا كاري را در خدمات خارجي وزارت امور خارجه برگزيند. او به آژانس توسعه بينالمللي پيوست و سپس به وزارت خارجه منتقل شد. در سال 1962، فعاليت خود را در پست مأمور خدمات خارجي، بهعنوان مأمور توسعه اقتصادي در دلتاي مكونگ در ويتنام، آغاز كرد. شغلش بهعنوان مأمور و مشاور اقتصادي در خدمات خارجي او را به آرژانتين، بلژيك، فرانسه و جامائيكا كشاند. راب اکنون رياست مؤسسه اقتصادي كره در آمريكا را برعهده دارد كه درخصوص موضوعات اقتصادي آسياي شرقي فعاليت ميكند. او با سوزانا لودويگ هسل ازدواج کرده و دو فرزند، به نامهاي رابين و بيل دارد.
مارگارت هنگام جدا شدن از مدرسه ملي در ويرجينیا و عزيمت به ايران فقط شش سال داشت. او بين خانه هايش در كاليفرنيا و كشورهاي خارجي، بسته به شرايط امنيتي، بارها تغيير مكان داد. در واكنش به شرايط اضطراريِ غیرمنتظره، او و مادرش سه بار عرض كره زمين را پيموده بودند. مارگارت بالاخره پس از پذیرفته شدن در كالج واسار در سال 1962، از نظر جغرافيايي در يك نقطه ساكن شد. مارگارت پس از واسار درجه كارشناسي ارشد را در جامعهشناسی توسعه از كالج كشاورزيِ دانشگاه كرنل دريافت كرد. او با جان دبليو مونرو، مهندس برق و مدير اجرايي شركت هيولت پاكارد، ازدواج كرد. آنها دو فرزند به نام جان و چاك دارند. در پانزده سال گذشته، مارگارت مدير برنامهريزي شهر بارلينگيم كاليفرنيا بوده است.
تجربة كودكي بيل از مهاجرت به كاليفرنيا و زندگي با خانواده هايي كه در مزارع رعيتي براي ادامه زندگي در دره امپريال خشکیده تلاش ميكردند تعهد او را به خدمات عمومي، توسعه اجتماعي و توسعه منابع آب شكل داد. شغل او در بقيۀ زندگي اش عمدتاً بر كشاورزي، خدمات فني، توسعه آب و برنامه ريزي اجتماعي متمركز بود.
او يكي از «بزرگترین سدسازان ملي» بود كه در ساخت سدهاي هووِر، گراندكولي و اورويل و سيستم هاي تأمين كننده آب مخازن آنها، بهبود بهرهوري و استاندارد زندگي جوامع بسياري نقش داشته است. او بهعنوان يك مدير حرفه اي، عضو ارشد آكادمي ملي مديريت عمومي شد. مقالات متعدد و همچنين دومين كتاب را درخصوص تاريخچه دفتر بازسازي نوشت. به درجه دكتراي افتخاري از دانشگاه هاي يانسي و ملي سئول در كره دست يافت و نشان هاي افتخار متعددي از جمله سازمان ملل، وزارت كشور و آژانس توسعه بينالمللي دريافت كرد. همچنين از شاه ايران نشان تاج دريافت كرد.
سفرهاي پرماجراي بيل زندگي فرزندانش را شكل داد و هر سه ابعادي از فعاليتهاي او را در زمینۀ خدمات عمومي، كشاورزي، برنامهريزي اجتماعي، نويسندگي و روزنامه نگاري دنبال كردند. نوادگان بيل نيز در همين مسيرها حركت كردهاند. بهزودی يكي ديگر از نوادگان وارن متولد میشود. اکنون نوادگان او بسیار جواناند اما بیشك آنان تأثیر او را در زندگي خود، همچون ديگر نياكانشان احساس خواهند كرد. روستاییان، كشاورزان، متخصصان مديريت عمومي و سیاستگذاران دولتيِ جهان از فداكاريها، بينش و كمكهاي او بهره برده و تأثیر پذيرفتهاند. خانوادهاش بر نفوذ و تأثیر وي بر زندگيشان شهادت ميدهند.
جِین وارن بيدر- ويليام رابرت وارن- مارگارت وارن مونرو
اكتبر 1998
