شریعتی و چالش‌های هویتی

از دید شریعتی ملیت و مذهب در واقعیتی هستند که به‌‏هم‌‏آمیخته‏‌اند و نمی‏‌توان آن‌‏ها را از هم تفکیک کرد یعنی ما ایرانی و مسلمانیم. این‌‏ها دو جزء هویت ما و در عین حال در مقولۀ جداگانه‌‏اند. او در سازگاری و آمیزش اسلامیت و ایرانیت بسیار موفق بود. به این دلیل که به ناسیونالیسم هم‏‌پذیر نزدیک می‌‏شود. عظمتی که او از ایران تعریف می‌‏کند قرین عظمتی است که از اسلام تعریف می‏‌کند.
او پاره‌‏هایی از هویت ملی و هویت مذهبی را به‏‌صورت سازواره در کنار هم قرار می‌‏دهد و ترکیب واقع‏‌بینانه‌‏ای از این دو به‏‌دست می‌‏دهد که اگر چه مسئلۀ زمان خودش بود، مسئلۀ امروز ما و شاید بتوان گفت مسئلۀ فردای جامعۀ ما هم هست.
ناسیونالیسمی که او مطرح می‏کند هم با جنبه‏‌هایی از ناسیونالیسم مدرن اروپا تفاوت و تمایزهایی دارد و هم با جنبه‌‏های تعصب‌‏آمیزی که در ایران وجود دارد، فاصله می‌‏گیرد. ناسیونالیسم او نوعی ناسیونالیسم ملایمی است که هم وجه ایرانی را در نظر دارد و هم وجه اسلامی را.